बागलाण तालुक्यातील सांस्कृतिक, धार्मिक आणि कृषिप्रधान वारसा जपणारे ब्राम्हणगाव हे एक मोठे, समृद्ध व इतिहासप्रसिद्ध गाव आहे. सटाणा–मालेगाव मार्गावरील या गावाची ओळख आज जिल्हाभरात विशेषत्वाने केली जाते. नैसर्गिक सौंदर्य, शेतीतील प्रगती, धार्मिक वैभव आणि लोकएकोप्यामुळे ब्राम्हणगाव बागलाण तालुक्यात अग्रस्थानी आहे.

ग्रामपंचायत माहिती

• ग्रामपंचायत स्थापना : 05/02/1961

• ग्रामपंचायत : ब्राम्हणगाव

• तालुका : बागलाण, जिल्हा नाशिक

गावाची ग्रामपंचायत ही 1953 च्या दशकापासून कार्यरत असून गावच्या विकासात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावत आहे. आधुनिक सुविधा, प्रशासनिक पारदर्शकता आणि ग्रामविकासातील सक्रिय सहभाग यामुळे ब्राम्हणगाव एक आदर्श ग्रामपंचायत म्हणून ओळखले जाते.

लोकसंख्या (जनगणना 2011 नुसार)

• एकूण लोकसंख्या : 9012

  • पुरुष : 4624

  • महिला : 4388

• अनुसूचित जाती लोकसंख्या : 1090 (565 पुरुष, 525 महिला)

• अनुसूचित जमाती लोकसंख्या : 2500 (1267 पुरुष, 1233 महिला)

गावात एकूण 1778 घरे असून लोकसंख्येचे प्रमाण संतुलित आहे.

शिक्षण व साक्षरता

• इयत्ता 5 वी–10 वी विद्यार्थी : 1059

• इयत्ता 11 वी–12 वी विद्यार्थी : 182

• एकूण शिक्षण घेणारे विद्यार्थी : 1241

गावात प्राथमिक शाळा, माध्यमिक/उच्च माध्यमिक शाळा, वसतिगृह, तसेच 10 अंगणवाड्या आहेत. शिक्षणाविषयी गावात विशेष जागरुकता असून मुलींच्या शिक्षणाला चांगले प्रोत्साहन दिले जाते.

आरोग्य आणि पोषण

• गर्भवती माता आणि 2–5 वयोगटातील मुलांची संख्या : 613 महिला + 613 मुले

• प्राथमिक आरोग्य केंद्र, उपकेंद्र, पशुवैद्यकीय दवाखाना उपलब्ध.

शासकीय कार्यालये

गावात खालील सर्व शासकीय सुविधा उपलब्ध आहेत:

• ग्रामपंचायत कार्यालय

• तलाठी कार्यालय

• आरोग्य केंद्र

• वीज वितरण कार्यालय

• पोस्ट ऑफिस

• टेलिफोन कार्यालय

• कृषी कार्यालय

• बँका (देना बँक, NDC बँक)

• महा ई-सेवा केंद्र

ही सर्व कार्यालये गावाच्या प्रशासकीय आणि सामाजिक विकासाची कणा आहेत.

पाणीपुरवठा सुविधा

• हातपंप – 16

• विहिरी – 6

• जलपरि – 3

• नळपाणी योजना – 1

• खाजगी नळ कनेक्शन – 505 (450 कार्यरत)

गावात पुरेशा जलस्रोतांची उपलब्धता असून पाणीपुरवठ्याची व्यवस्थापन व्यवस्था सक्षम आहे.

शेती आणि जमीन उपयोग

ब्राम्हणगाव हे पूर्णतः कृषिप्रधान गाव असून शेती व्यवसाय गावाचे अर्थतंत्र मजबूत करणारा प्रमुख स्तंभ आहे.

एकूण जमीन – 2793.03 हेक्टर

• लागवडी योग्य जमीन – 1863.70 हे

• लागवडी अयोग्य (खराब) – 189.56 हे

• वनक्षेत्र – 518.90 हे

• कुरण – 132.38 हे

• रस्ते, कालवे, तलाव, गावठाण इ. – नियोजनबद्ध वापर

प्रमुख पिके

• द्राक्ष

• डाळिंब

• कांदा

• गहू

• मका

• ऊस

• भाजीपाला

गावातील शेतकरी आधुनिक शेती तंत्रज्ञान, सेंद्रिय शेती, ड्रिप इरिगेशन आणि नवीन प्रयोगात आघाडीवर आहेत. निर्यातक्षम फळबागा हे गावाचे विशेष वैशिष्ट्य.

धार्मिक व सांस्कृतिक वैभव

1) पहाडेश्वर शिवमंदिर

अत्यंत प्राचीन, हेमांडपंती शैलीतील हे शिवमंदिर ब्राम्हणगावाचे मुख्य आध्यात्मिक केंद्र आहे. या देवस्थानावर श्रावण महिना आणि महाशिवरात्रीला भव्य यात्रा भरते.

2) मन्सापुरी माता (जगदंबा माता) मंदिर

दर मंगळवारी मोठ्या प्रमाणावर भाविक येथे दर्शनासाठी येतात. नवरात्रीत मोठी यात्रा, मिरवणूक, सांस्कृतिक कार्यक्रम (कुस्ती, भजन कीर्तन, तमाशा) आयोजित केले जातात.

3) हेरंब सिद्धीविनायक मंदिर

लोकवर्गणीतून गावकऱ्यांनी बांधलेले हे भव्य गणेश मंदिर भाविकांचे आकर्षण झाले आहे.

4) इतर मंदिरे

• श्रीराम मंदिर (नूतनीकरण सुरू)

• हनुमान मंदिर

• दत्त मंदिर

• रोहिदास मंदिर

• संत सावता मंदिर

• साई मंदिर

• बौद्ध विहार

धार्मिक व सांस्कृतिकदृष्ट्या गाव अत्यंत संपन्न आहे.

पर्यटनस्थळे व परिसरातील ओळख

ब्राम्हणगाव जवळील महत्त्वाची स्थळे:

• साल्हेर – मुल्हेर दुर्ग

• मांगाजी – तुंगाजी

• कपालेश्वर

• अंतापुर दावलशा बाबा

• पहाडेश्वर

• दोधेश्वर

• भिमाशंकर

गिरणा नदीवरील जुना ब्रिटिशकालीन बंधारा गावाच्या सौंदर्यात भर घालतो.

सामाजिक एकोपा

ब्राम्हणगाव गावात अठरा पगड जाती सौहार्दाने, एकोप्याने राहतात. जातीय भेदभाव नसून सर्व समुदायातील लोक एकत्र सण-उत्सव साजरे करतात. गावाचे सामाजिक वातावरण अत्यंत शांततापूर्ण आहे.

राजकीय नेतृत्व

गावाने अनेक नेते, पदाधिकारी आणि लोकप्रतिनिधी दिले आहेत. गेल्या अनेक दशकांत गाव राजकारण, समाजकारण आणि नेतृत्वक्षेत्रात अग्रस्थानी राहिले आहे.

निष्कर्ष

ब्राम्हणगाव हे –
⭐ सांस्कृतिक परंपरा जपणारे
⭐ शेतीत प्रगती करणारे
⭐ धार्मिकदृष्ट्या वैभवशाली
⭐ शिक्षण, आरोग्य आणि प्रशासनात मजबूत
⭐ एकोप्याचे प्रतीक असलेले

असे बागलाण तालुक्यातील आदर्श व प्रगत गाव आहे.